NIZAMI GENCEVININ HEYATI

AKREPER — Wed, 13 Jan 2010 16:28:04 GMT

SHEYX NIZAMI GENCE

Nizami 1141-ci ilde Azerbaycanin qedim sheherlerinden olan Gence sheherinde senetkar ailesinde anadan olmushdur. shair butun omru boyu orada yashayib-yaratmish ve 1209-cu ilde Gencede de vefat etmishdir. Nizami tehsilini Gence medreselerinde almish, daha sonra shexsi mutaliye yolu ile orta esr elmlerini mukemmel oyrenmish, xususen de Yaxin sherq xalqlarinin shifahi ve yazili edebiyyati ile yaxindan tanish olmushdur. Turk dilinden bashqa ereb ve fars dillerini de mukemmel bilen shairin yunan dili ile de tanish oldugu, hemchinin qedim yunan tarix ve felsefesini, astronomiya, tibb ve hendese elmlerini yaxshi menimsediyi eserlerinden aydin gorunur. Nizami saray shairi olmaqdan qetiyyetle imtina etmish, halal zehmeti ile dolanmishdir. Teqriben 1169-1170-ci ilde Derbend hokmdari Seyfeddin Muzefferin keniz kimi hediyye gonderdiyi qipchaq qizi Afaq (Appaq) ile evlenmish, 1174-cu ilde oglu Mehemmed anadan olmushdur. Nizami Gencevi yaradiciliga lirik sheirlerle bashlamishdir. eserlerinden melum olur ki, shair boyuk divan yaratmish, qezel ve qesideler muellifi kimi shohretlenmishdir. Lakin 20 min beyt hecminde oldugu qeyd edilen bu divandaki sherlerin chox az hissesi dovrumuze gelib chatmishdir. Nizami Gencevi butun yaradiciligi boyu lirik sherler yazmish, sonralar poemalarinda ireli surduyu mutereqqi ictimai-felsefi fikirlerini ilk defe hemin sherlerinde ifade etmishdir.Nizami Gencevi lirikasi yuksek senetkarligi, ilahiliyi, insan taleyi haqqinda humanist dushunceleri ile sechilir. Lakin Nizami Gencevi dunya edebiyyati tarixine mesnevi formasinda yazdigi 5 poemadan ibaret 'Xemse' ('Beshlik') muellifi kimi daxil olmushdur. 1177-ci ilde bitirdiyi 'Mexzenul-esrar' ('Sirler xezinesi') adli ilk poemasi shaire boyuk shohret qazandirmishdir. iii Togrulun sifarishi ile qeleme aldigi poemasini 1180-ci ilde bitirmish ve Mehemmed Cahan Pehlevana gondermishdir. Cahan Pehlevanin olumunden sonra taxta chixan Qizil Arslan Gence yaxinliginda oz chadirinda shairle gorushmush ve onun nesihetlerini dinlemish, shaire 'Hemdunyan' adli bir kend bagishlamishdir. 1188-ci ilde shirvan hokmdari 1-ci Axsitan shaire movzusunda bir eser yazmagi sifarish etmishdir. Nizami Gencevi bundan boyun qachirmaq istese de oglunun tekidi ile teklifi qebul edib az muddetde poemasini (sherqde ilk defe) yaratmishdir. 1196-ci ilde elaeddin Korpe Arslanin adina eserini, nehayet, omrunun sonlarina yaxin butun edebi-estetik, ictimai-felsefi gorushlerini yekunlashdirdigi (teqr. 1203) poemasini qeleme almishdir. Nizami Gencevinin ilkin sherq intibahinin zirvesi olan yaradiciliginda dovrunun en humanist, umumbesheri ictimai-siyasi, sosial ve menevi-exlaqi ideallari parlaq bedii eksini tapmishdir. Nizami Gencevi uchun shexsiyyetin en yuksek meyari insanliq idi. Onun yaradiciligi humanizm, yuksek senetkarligi ile Zaqafqaziya, Yaxin sherq xalqlari (fars, tacik, hind, efqan, kurd, turkmen, ozbek, qazax, qirgiz ve s.) edebiyyatlarinin inkishafina guclu tesir gostermish, dunya medeniyyeti xezinesine daxil olmushdur. Nizami Gencevinin eserleri dunyanin bir chox xalqlarinin diline tercume olunmushdur. eserlerinin nadir elyazma nusxeleri bir chox sheherlerin (Moskva, Sankt-Peterburq, Baki, Dashkend,Tebriz, Tehran, Qahire, istanbul, Dehli, London, Paris ve s.) mehshur kitabxana, muzey ve elyazmalari fondlarinda qiymetli inciler kimi qorunub saxlanilir. Gencede defn olundugu yerde Nizami Gencevinin mohteshem meqberesi ucaldilmishdir.

NIZAMI GENCEVI HAQQINDA

AKREPER — Wed, 13 Jan 2010 08:58:21 GMT

Eyni arzu,eyni niyyət

Nizami Gəncəvi, (Cənub Az.نظامی گنجوی) Эlyas Yusif oрlu Nizami Gəncəvi (1141, Gəncə- 1209, Gəncə)

Azərbaycanюairi və mьtəfəkkiri.

Sənətkar ailəsində doрulmuю, Gəncə mədrəsələrində təhsil almэю, юəxsi mьtailə sayəsində orta əsr elmlərini mьkəmməl цyrənmiю, xьsusən Yaxэn Юərq xalqlarэnэn юifahi və yazэlэ ədəbiyyatэna yaxэndan bələd olmuюdur. Tьrk dilindən baюqa

Ərəbve Farsdillərini də mьkəmməl bilən юairin Yunan diliilə də tanэю olduрu, həmзinin qədim yunan tarix və fəlsəfəsini, astranomiya, tibbvə həndəsəelmlərini yaxюэ mənimsədiyi əsərlərindən aydэn gцrьnьr. Цmrь boyu Gəncədəyaюamэю, saray юairi olmaqdan qətiyyətlə imtina etmiю, halal zəhməti ilə dolanmэюdэr. Təqribən 1169/1970-ci ildə Dərbəndhцkmdarэ Seyfəddin Mьzəffərinkəniz kimi hədiyyə gцndərdiyi qэpзaq qэzэ Afaq (Appaq) ilə evlənmiю, 1174-cь ildə oрlu Məhəmməd anadan olmuюdur.

Nizami Gəncəvi yaradэcэlэрa lirik юerlərlə baюlamэюdэr. Əsərlərindən məlum olur ki, юair bцyьk divan yaratmэю, qəzəl və qəsidələr mьəllifi kimi юцhrətlənmiюdir. Lakin Юərq təzkirəзilərinin 20 min beyt həcmində olduрunu qeyd etdikləri bu divandakэ юerlərin зox az hissəsi dцvrьmьzədək gəlib зatmэюdэr. Nizami Gəncəvi bьtьn yaradэcэlэрэ boyu lirik юerlər yazmэю, sonralar poemalarэnda irəli sьrdьyь mьtərəqqi ictimai-fəlsəfi fikirlərini ilk dəfə həmin юerlərində ifadə etmiюdir.

Nizami Gəncəvi lirikasэ yьksək sənətkarlэрэ, məhəbbətə dьnyəvi mьnasibəti, insan taleyi haqqэnda humanist dьюьncələri ilə seзilir.

Lakin Nizami Gəncəvi dьnya ədəbiyyatэ tarixinə məsnəvi formasэnda yazdэрэ 5 poemadan ibarət "Xəmsə" ("Beюlik") mьəllifi kimi daxil olmuюdur.

1177-ci ildə bitirdiyi "Məxzənьl-əsrar" ("Юirlər xəzinəsi") adlэ ilk poemasэ юairə bцyьk юцhrət qazandэrmэюdэr. III Toрrulun sifariюi ilə qələmə aldэрэ «Xosrov və Юirin» poemasэnэ 1180-cэ ildə bitirmiю və Məhəmməd Cahan Pəhləvanagцndərmiюdir. Cahan Pəhləvanэn цlьmьndən sonra taxta зэxan Qэzэl Arslan Gəncənin yaxэnlэрэnda цz зadэrэnda юairlə gцrьюmью və onun nəsihətlərini dinləmiю, юairə Həmdьnyanadlэ bir kənd baрэюlamэюdэr. 1188-ci ildə Юirvanhцkumdarэ I Axsitanюairə «Leyli və Məcnun» mцvzusunda bir əsər yazmaрэ sifariю etmiюdir. Nizami Gəncəvi bundan boyun qaзэrmaq istəsə də oрlunun təkidi ilə təklifi qəbul edib az mьddətdə «Leyli və Məcnun» poemasэnэ (Юərqdə ilk dəfə) yaratmэюdэr. 1196-cэ ildə Əlaəddin Kцrpə Arslanэn adэna «Yeddi gцzəl» əsərini, nəhayət, цmrьnьn sonlarэna yaxэn bьtьn ədəbi-estetik, ictimai-fəlsəfi gцrьюlərini yekunlaюdэrdэрэ «Эsgəndərnamə» (təqr. 1203) poemasэnэ qələmə almэюdэr.

Nizami Gəncəvinin ilkin Юərq Intibahэnэn zirvəsi olan yaradэcэlэрэnda dцvrьnьn ən humanist, ьmьmbə

юəri ictimai-siyasi, sosial və mənəvi-əxlaqi ideallarэ parlaq bədii əksini tapmэюdэr.

Nizami Gəncəvi ьзьn юəxsiyyətin ən yьksək meyarэ insanlэq idi. Эrqi, milli və dini ayrэ-seзkiliyi qətiyyətlə rədd edən bu юairin qəhrəmanlarэ iзərisində tьrk, fars,ərəb,зinli, hindli, zənci, yunan, gьrcь və s. xalqlarэn nьmayəndələrinə rast gəlirik. Hьmanist юair mьxtəlif dinlərə mənsub bu qəhrəmanlarэn heз birinin milliyətinə, dini gцrьюlərinə qarюэ зэxmэr. Onun qəhrəmanlarэ ədalət, xalq xцюbəxtliyi, yьksək məqsədlər uрrunda mьbarizə aparэrlar. Эnsan юəxsiyyətinə , insan əməyinə ehtiram юairin yaradэcэlэрэnэn aparэcэ mцvzularэndandэr.

Nizami Gəncəvi həm də vətənpərvər idi. O, təsvir etdiyi bьtьn hadisələri Azərbaycanla əlaqələndirməyə, vətənin keзmiю gьnlərini tərənnьm etməyə зalэюmэюdэr. Nizami Gəncəvi yaradэcэlэрэnda vətən məhəbbəti doрma xalq yolunda qəhrəmanlэq ideyasэ ilə birlə

юir.

Nizami Gəncəvinin yaradэcэlэрэ hьmanizm, yьksək sənətkarlэрэ ilə Zaqafqaziya, Yaxэn Юərq xalqlarэ (fars, tacik, hind, əfqan, kьrd, tьrkmən, цzbək, qazax, qэrрэz və s.) ədəbiyyatlarэnэn inkiюafэna gьclь təsir gцstərmiю, dьnya mədəniyyəti xəzinəsinə daxil olmuюdur.

Nizami Gəncəvinin əsərləri dьnyanэn bir зox xalqlarэnэn dilinə tərcьmə olunmuюdur. Əsərlərinin nadir əlyazma nьsxələri bir зox юəhərlərin (Moskva, Sankt-Peterburq, Bakэ, Daюkənd,Təbriz, Tehran, Qahirə, Эstanbul, Dehli, London, Paris və s.) məhюur kitabxana, muzey və əlyazmalarэ fondlarэnda qiymətli incilər kimi qorunub saxlanэlэr.

Nizami Gəncəvinin Gəncədə dəfn olunduрu yerdə mцhtə

юəm məqbərəsi ucaldэlmэюdэr

Персональный сайт

NIZAMI GENCEVININ HEYATI

NIZAMI GENCEVI HAQQINDA